W przyszłym roku odbędą się wielkie uroczystości 150. Rocznicy Objawień Matki Bożej Gietrzwałdzkiej. Wymagają one wielu przygotowań, nie tylko duchowych, ale także organizacyjnych. Te drugie odbywają się pod presją czasu. Czy zdążymy z „meldunkiem wdzięczności” za „niepodległość, która wyszła z Gietrzwałdu”?
W dniach 12-13 września tego roku miały miejsce w Gietrzwałdzie główne uroczystości ku czci Narodzenia Najświętszej Maryi Panny, połączone z upamiętnieniem 149. rocznicy Objawień i Dożynkami Archidiecezjalnymi. Tegoroczne obchody miały wyjątkowy charakter, ponieważ otworzyły bezpośredni etap przygotowań do przypadającego w 2027 roku jubileuszu. Przypomnijmy, że historyczne objawienia Matki Bożej w Gietrzwałdzie trwały od 27 czerwca do 16 września 1877 roku. Wrześniowe uroczystości są bezpośrednim upamiętnieniem momentu, w którym Maryja po raz ostatni ukazała się wizjonerkom i wypowiedziała swoje przesłanie, wzywając do głębokiego nawrócenia, pokuty i modlitwy różańcowej. Słowa Maryi: „Nie smućcie się, ja zawsze będę z wami” przyniosły potężną nadzieję narodową i religijną. Orędzie to stało się iskrą, która rozbudziła w okresie intensywnej germanizacji, kulturkampfu i rusyfikacji tożsamość narodową Polaków pod wszystkimi zaborami.
Tegorocznym uroczystościom towarzyszyła obecność ważnych hierarchów. W sobotę uroczystą Mszę Świętą odprawił i homilię wygłosił kardynał Robert Sarah, prefekt Kongregacji Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów w latach 2014–2021. Z kolei w niedzielę głównej Mszy Świętej przewodniczył arcybiskup Antonio Guido Filipazzi, nuncjusz apostolski w Polsce. W kazaniu streścił przesłanie Objawień Maryjnych i zaznaczył, że Jej słowa są jednocześnie programem życia chrześcijańskiego. Przypomniał, że „wyrazistym znakiem obecności i znaczenia przesłania Gietrzwałdu w Kościele powszechnym jest mozaika, która została niedawno umieszczona w Ogrodach Watykańskich”.
W uroczystościach niedzielnych uczestniczyło ok. 50 tysięcy wiernych. Niestety, po raz kolejny okazało się, że Gietrzwałd nie jest przygotowany do przyjęcia jednorazowo dużej liczby pielgrzymów. Trudności te mają charakter systemowy. Gietrzwałd jest małą, pagórkowatą miejscowością. Logistyka nie pozwala na wpuszczenie tysięcy samochodów osobowych do samego centrum wsi. Przekierowywanie aut na odległe, polne „górne parkingi” oraz konieczność pokonywania sporych dystansów pieszo (często pod górę) to stały element corocznego odpustu. Władze gminy oraz kuria starają się te systemowe wady łagodzić (np. poprzez dawanie priorytetu autobusom miejskim z Olsztyna, które mogą podjeżdżać bliżej sanktuarium), jednak pielgrzymi wybierający się na główne uroczystości wrześniowe muszą co roku zakładać, że dojazd i poruszanie się po miejscowości będą wymagały cierpliwości i wysiłku fizycznego. Rozwiązywanie trudności o charakterze systemowym – czyli takich, które wynikają z trwałej struktury przestrzennej, geograficznej czy logistycznej – wymaga wieloobszarowych, strategicznych działań ze strony władz samorządowych, kurii, policji oraz organizatorów transportu. Konieczne są inwestycje w infrastrukturę drogową, stworzenie stałych, dobrze skomunikowanych, dużych parkingów buforowych, rozbudowa systemu Park & Ride (np. duże parkingi na obrzeżach Olsztyna czy Ostródy, skąd pielgrzymi byliby masowo dowożeni wahadłowymi autobusami), a także zwiększenie liczby specjalnych linii.
Kościół przygotowuje się organizacyjnie do Jubileuszu
Aby przyjąć rekordową liczbę pielgrzymów z Polski i zagranicy, Zakon Księży Kanoników Regularnych Laterańskich (opiekunowie sanktuarium) oraz Archidiecezja Warmińska realizują gigantyczny plan remontowy. Trwa gruntowna renowacja samej bazyliki, osuszanie jej murów oraz wymiana nawierzchni i traktów pieszych (m.in. dla niepełnosprawnych) w najbliższym otoczeniu świątyni. Inwestycje te zyskały dofinansowanie z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego w kwocie ponad 4,3 mln zł. Na gietrzwałdzkich błoniach powstaje też zupełnie nowa konstrukcja ołtarza polowego, która usprawni oprawę liturgiczną masowych nabożeństw.
Kościół podjął ponadto starania o wpisanie Sanktuarium Matki Bożej Gietrzwałdzkiej na listę Pomników Historii. Procedura ta trwa i jest zaawansowana. Dokumentacja wniosku (po akceptacji przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków) została przekazana do Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz do Narodowego Instytutu Dziedzictwa (NID), gdzie przechodzi ostateczną ocenę merytoryczną. Wniosek ma obejmować ochronę elementów architektonicznych (Bazyliki i towarzyszących jej obiektów) oraz przestrzennych, a także historyczne tło krajobrazowe (strefę widokową – ochronę panoramy). Szczegóły tej ostatniej ochrony nie są szeroko znane opinii publicznej. Równolegle toczy się postępowanie z wniosku Stowarzyszenia Warmiaków o wpis do rejestru zabytków nieruchomych układu ruralistycznego (urbanistycznego) miejscowości Gietrzwałd wraz z jego historycznym otoczeniem krajobrazowym. Ten wniosek także jest obecnie analizowany w Ministerstwie Kultury. Wniosek Stowarzyszenia poparło ponad 30 tysięcy osób z kraju i zagranicy.
Gdzie nadal są znaki zapytania?
Jeśli Sanktuarium uzyskałoby status Pomnika Historii, byłoby ono traktowane priorytetowo przy rozdzielaniu funduszy na renowację zabytków ze środków krajowych oraz unijnych. Nadto oficjalne uznanie rangi narodowej zabytku zmuszałoby instytucje państwowe do dostosowania infrastruktury ochronnej i drogowej do zwiększonego ruchu turystycznego, co ułatwiałoby gminie zdobywanie funduszy m.in. na stałe, systemowe rozwiązania komunikacyjne (jak budowa parkingów i poszerzanie dróg dojazdowych). Tymczasem uchwalony przez Gminę Plan Ogólny jest w kolizji z potrzebą obsługi ruchu pielgrzymkowego i turystycznego. Stanowisko władz wojewódzkich nie jest jednoznaczne. Wojewoda Warmińsko-Mazurski nie wydał rozstrzygnięcia nadzorczego w sprawie planu. Rzecznik Wojewody poinformował, że “Uchwała wraz z dokumentacją planistyczną wpłynęła do Urzędu 3 sierpnia 2026 r. i jest analizowana przez Wydział Infrastruktury i Nieruchomości. Termin na wydanie rozstrzygnięcia nadzorczego upłynął 2 września 2026 r. (…) Ponieważ rozstrzygnięcie nadzorcze nie zostało wydane, nie istnieją jego treść ani uzasadnienie. Jeżeli prowadzona analiza wykaże istotną wadę prawną uchwały, możliwe będzie skierowanie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargi o stwierdzenie jej nieważności w całości lub w części”. Oczekuję na dalsze informacje.
Władze wykonawcze odpowiadają teraz za to, czy Jubileusz Objawień Maryjnych zostanie należycie przygotowany pod względem organizacyjnym i jaka będzie przyszłość Gietrzwałdu. Czasu jest mało. Ranga Jubileuszu została potwierdzona przez Sejm w dniu 18 września, gdy przyjęto uchwałę w sprawie ustanowienia roku 2027 Rokiem Objawień Matki Bożej Gietrzwałdzkiej (druk 2506). Uchwałę poparło 377 posłów.
Dodaj komentarz